De hoofdontwerper van Maserati vroeg aan Giorgetto Giugiaro wat Italiaans design precies is. Zijn antwoord: ‘Dat bestaat niet.’

Toen Klaus Busse in 2015 de leiding kreeg over het ontwerp van de Italiaanse merken, stond hij voor een vraag die even eenvoudig als intimiderend was: wat maakt een ontwerp echt Italiaans? In plaats van zich te beperken tot zijn eigen interpretatie, heeft de huidige hoofdontwerper van Maserati stelde de vraag aan iemand die daar nauwelijks beter op kon antwoorden: Giorgetto Giugiaro.

In een uitgebreid interview voor de podcast Chapter Talks — Ontwerp, Klaus Busse vertelt over dit gesprek en het op zijn zachtst gezegd verbijsterende antwoord van de Italiaanse meester. Een antwoord dat uiteindelijk een grote invloed heeft gehad op zijn kijk op Maserati en, in bredere zin, op het Italiaanse auto-ontwerp.

Van Duitsland en de Verenigde Staten tot Maserati

Dit verhaal heeft iets bijzonders, aangezien Klaus Busse geen Italiaan is. Hij is geboren in Duitsland en heeft een groot deel van zijn carrière bij Mercedes-Benz opgebouwd, waar hij in 1995 begon, voordat hij in 2005 naar de Verenigde Staten vertrok om bij Chrysler en FCA aan de slag te gaan. In 2015 nam hij de leiding over het ontwerp bij Maserati op zich.

Busse vertelt dat hij bij Mercedes heeft geleerd wat hij «de ware kunst van het auto-ontwerp» noemt. Tijdens zijn verblijf in de Verenigde Staten zou hij vervolgens een andere discipline hebben geleerd: de culturele verhalenvertelling, oftewel het vermogen van een voorwerp om de cultuur waaruit het voortkomt te beschrijven en weer te geven.

Toen hem werd voorgesteld om de leiding te nemen over het ontwerp van de Italiaanse merken, drong zich voor hem één ding op: hij wilde in Italië noch Duits, noch Amerikaans design maken. Hij wilde begrijpen wat het werkelijk betekent om Italiaans design te maken. Er bleef echter één probleem over: hoe moest hij dat definiëren?

Klaus Busse stelt de vraag aan Giorgetto Giugiaro

Kaus Busse wilde deze definitie niet uitsluitend op zijn eigen gevoel baseren. Hij besloot daarom Giorgetto Giugiaro te raadplegen. Die keuze was uiteraard allesbehalve toevallig. In het interview beschrijft de hoofdontwerper van Maserati hem als waarschijnlijk een van de belangrijkste auto-ontwerpers uit de geschiedenis. De Volkswagen Golf, de Fiat Panda, de Lotus Esprit, maar ook verschillende Maserati’s: Giugiaro’s carrière omspant decennia van auto-ontwerp.

Kaus Busse stelt hem daarom rechtstreeks de vraag: wat is Italiaans design? Giugiaro’s eerste reactie brengt hem van zijn stuk. De Italiaanse ontwerper begint te lachen en antwoordt vervolgens, in essentie, dat «Italiaans design niet bestaat».

Een op zijn zachtst gezegd verrassend antwoord, zeker als je bedenkt welke wereldwijde invloed Italiaanse carrosseriebouwers hebben. Maar Giorgetto Giugiaro gaat verder met zijn redenering: hij heeft altijd gestreefd naar «het beste» wat op een bepaald moment mogelijk was. En voor hem is dat precies wat Italiaans design inhoudt.

Het «geheim» zou zijn dat je niet bang moet zijn om alles te veranderen

Kaus Busse haalt uit deze uitwisseling een filosofie die veel interessanter is dan een esthetisch recept. Italiaans design zou dus geen verzameling vormen, verhoudingen of details zijn die van generatie op generatie moeten worden nagebootst. Het zou erin bestaan alle mogelijkheden te benutten die in een bepaald tijdperk beschikbaar zijn: de cultuur, de instrumenten van de ontwerper, maar ook nieuwe technologieën en technische vooruitgang, en deze vervolgens te combineren om te creëren wat op dat moment het best mogelijke antwoord lijkt te zijn.

Om dit verschil te verklaren, stelt Kaus Busse deze filosofie tegenover de meer evolutionaire aanpak die hij bij Mercedes heeft meegemaakt. Bij de presentatie van een nieuwe SL, zo vertelt hij, konden eerdere generaties worden tentoongesteld om de continuïteit van het model en deze ontwikkeling naar een vorm van perfectie te laten zien.

Italië zou tot veel radicaler gedrag in staat zijn. Kaus Busse noemt de overgang van de jaren zestig naar de jaren zeventig als voorbeeld. Nadat ze enkele van de meest bewonderde, sculpturale carrosserieën van hun tijd hadden ontworpen, aarzelden de Italiaanse ontwerpers niet om over te stappen naar de wigvormig ontwerp, gekenmerkt door strakke lijnen en veel scherpere hoeken, toen de technologie en de samenleving het mogelijk maakten om deze nieuwe richting te verkennen.

Dat je gisteren iets prachtigs hebt gedaan, betekent dus niet dat je morgen niet iets heel anders kunt doen. Voor Kaus Busse is deze «durf», deze moed om een nieuw idee te verkennen, diep verankerd in de Italiaanse cultuur.

Een filosofie die Maserati vandaag de dag hanteert

Deze beschouwing helpt ook om de esthetische taal die Klaus Busse aan de hedendaagse Maserati’s wil meegeven, beter te begrijpen.

De ontwerper noemt drie krachten die het ontwerp kunnen veranderen: technologie, creatieve hulpmiddelen en de maatschappelijke ontwikkeling. Hij geeft onder meer een heel concreet historisch voorbeeld. In de jaren vijftig legden de vlakke zijruiten bepaalde vormen op aan de carrosserieën. De komst van gebogen ruiten bood vervolgens meer vrijheid. Waar anderen uit gewoonte misschien dezelfde volumes zouden hebben behouden, maakten de Italianen gebruik van deze technische mogelijkheid om hun silhouetten radicaal te veranderen.

Dit streven komt vandaag de dag bij Maserati tot uiting in de wens om kunstmatige elementen te vermijden. Volgens Busse hoeft een sportwagen zich niet te hullen in uiterlijke tekenen van agressiviteit om zijn prestaties te laten zien. Hij heeft met name kritiek op nepuitlaten of grote nep-luchtinlaten die louter als decoratieve elementen worden gebruikt.

Le MC20 illustreert deze aanpak bijzonder goed. Maserati had heel goed meer luchtinlaten kunnen aanbrengen en een imposante spoiler kunnen toevoegen om de status van supercar visueel te benadrukken. Het ontwerpteam koos echter voor de omgekeerde aanpak: de aerodynamica zo optimaliseren dat de carrosserie zelf deze functie vervult en de zichtbare luchtinlaten zoveel mogelijk beperken.

En morgen?

Deze filosofie zou de komende jaren nog meer betekenis kunnen krijgen. Gevraagd naar de auto in 2035 of 2036, stelt Klaus Busse zich een landschap voor dat ingrijpend is veranderd door autonoom rijden. Zonder bestuurder zouden bepaalde onderdelen die vandaag de dag onmisbaar zijn, hun functie kunnen verliezen: de grille door de elektrificatie, maar op termijn ook de koplampen zoals we die nu kennen. Auto’s zouden dan meer nadruk kunnen leggen op de binnenruimte en uiteindelijk steeds meer op elkaar gaan lijken qua vormgeving.

Een luxemerk als Maserati moet daarentegen iets toevoegen dat veel minder rationeel is: de droom en de emotie. Zelfs in een toekomst waarin technische beperkingen ervoor zouden zorgen dat auto’s steeds meer op elkaar gaan lijken, is Klaus Busse van mening dat Maserati in het exterieur de techniek en de emotie moet blijven uitdragen in plaats van alleen maar de beschikbare ruimte te benutten.